Propagandne tehnike i spin u informativnoj emisiji ATV-a

0

U kritikovanju medijskih sadržaja, kako od strane stručnih lica, tako i od strane publike, često se mogu čuti primjedbe koje se odnose na činjenicu preovlađujućeg izvještavanja o negativnim temama (naročito kad je u pitanju crna hronika). Stoga, svako pozitivno izvještavanje (izvještavanje koje se odnosi na pozitivne teme, dobre vijesti, informacije od koristi za određenu grupu ili širu javnost), se usvaja s odobravanjem. Međutim, razlog zbog kojeg ni takve teme ne treba bezrezervno usvajati i pozdravljati, krije se u mogućnostima propagande i manipulacije. Pozitivne sadržaje, kao i negativne, treba kritički posmatrati i ispitivati na osnovu određenih kriterijuma, a u ovom tekstu će to biti kriterijumi testa propagande.

Predmet analize u ovom tekstu je prilog Alternativne televizije pod nazivom Ruski jezik sve popularniji, prikazan u informativnoj emisiji ATV Vijesti 07.03.2015. godine.

Prilog u trajanju od 1:45 minuta, govori o primjeru jednog studenta koji je putovao na studentsku razmjenu u Rusiju. Nakon njegove izjave u kojoj govori o svojim iskustvima učenja ruskog jezika u Rusiji, slijedi pregled pogodnosti koje nudi privatna ustanova Panevropski univerzitet Apeiron. Učenje ruskog jezika se dovodi u direktnu vezu sa sticanjem diplome na ovom Univerzitetu, te uporednim sticanjem diplome na izabranom Univerzitetu u Rusiji. Zarad potvrde pozitivnosti ove priče, sagovornici medija u prilogu su dekan Filološkog fakulteta Univerziteta Apeiron, kao i profesor sa ruskog Fakulteta za prevođenje Moskovskog državnog Univerziteta Lomonosov, s kojim Univerzitet iz Srpske sarađuje. Na samom kraju priloga, u jednoj rečenici, saznajemo da je na Apeironu održana konferencija posvećena problemima prevođenja i učenja ruskog jezika, gdje su samo ovlaš pomenuti učesnici.

Uz mnoštvo informacija koje nismo saznali, prvi utisak je samo pretpostavka da je prilog iniciran navedenom konferencijom. Međutim, testirajući određene kriterijume za propagandu i spin, uočićemo motive u prilogu koji na prvi pogled nisu vidljivi.

Iako ovako naslovljen prilog traži opravdanje u navođenju više primjera koji bi potvrdili da je interesovanje studenata i učenika za učenje ruskog jezika u porastu, primjer studenta Apeirona je jedini koji medij navodi. Već u ovome se uviđa prvi element spina, a to je probiranje odgovarajućih podataka. Osim nedovoljno potvrđene tvrdnje u naslovu, ova tehnika spina se uočava u rečeničnoj konstrukciji kojom medij publiku uvodi u mogućnost studentske razmjene kao dijela ponude pomenutog fakulteta: …koji je imao privilegiju da otputuje na 10 mjeseci na praksu u Rusiju. Studentske razmjene su jedna od redovnih aktivnosti fakulteta koja se razvila u posljednjih nekoliko godina, kroz različite programe, te svaka od tih razmjena zahtijeva ispunjavanje određenih uslova. U prilogu se ne pominju uslovi, niti šta je prethodilo praksi, ali se sama mogućnost naziva privilegijom.

Pored toga, odmah u sljedećoj rečenici, nalazimo jednu od najčešćih tehnika propagande, a to je pozivanje na tradicionalne vrijednosti. Kada medij iznosi podatak da student iz priloga nije imao predznanja u poznavanju ruskog jezika, on navodi sa bratskim jezikom se nije ranije susretao. Takva kvalifikacija, sklona tradicionalnoj retorici koja se naslanja na specijalne srpsko-ruske veze, nema mjesta u informativnoj emisiji, čiju publiku čine i oni koji ne pronalaze bliskost u svom stavu prema Rusiji ili ruskom jeziku. Na taj način, uviđamo dvije propagandne tehnike u jednoj: pored navedne – uopštavanje.

Jezički izleti medija uviđaju se i nadovezivanjem na izjavu sagovornika koji ističe da engleski jezik nije htio da koristi u trenucima otežanog sporazumijevanja, navodeći da bi to bila mana, u kontekstu toga da bi mu otežalo učenje ruskog jezika, zbog čega je tu i došao. Medij iskorištava kolokvijalnost i kroz tehniku pogrešne analogije nastavlja sa riječima mana nije ni dvojna diploma. Ovaj propagandni momenat se upotrebljava da bi se istakao podatak o sticanju dvojne diplome, kao prednosti koju nudi Filološki fakulteta Apeiron, čime se suočavamo sa direktnom reklamom istog.

Nadovezujući se na vijest o duploj diplomi, medij ističe da nakon godinu dana u Rusiji, ruski im (studentima, prim. aut.) postaje kao maternji. Kroz ovakvu kvalifikaciju i uopštenu ocjenu koju je nemoguće dati za različite studente koji idu na razmjenu, nalazimo dvije osnovne tehnike propagande – pretjerivanje i bajno uopštavanje. Isto to je uočljivo i u rečenici ni zaposlenje ne moraju dugo da čekaju.

Za potvrdu ovakvog navoda, kao sagovornik se koristi dekan Filološkog fakulteta Univerziteta Apeiron. U kontekstu cijelog priloga, oslanjanje na izvor koji ima interes da promoviše instituciju u kojoj je zaposlen u što je moguće većoj mjeri, može se uočiti propagandni element pozivanja na pogrešan izvor. Navedeni izvor nejasnim podacima, uopštavanjem i sopstvenim tvrdnjama koje se prikazuju kao dokaz (tehnika zvana petitio principii) potkrepljuje tvrdnju medija i izvodi zaključak da su njihovi skoro svi studenti danas zaposleni. Navedena tvrdnja je neodređena, ničim potkrijepljena i iznesena u službi propagande. Takođe, osim pomenutog sagovornika, isti element propagande (pozivanja na pogrešan izvor) nalazimo u onome što iznosi drugi sagovornik, a to je profesor sa Moskovskog državnog Univerziteta Lomonosov. Medij prenosi njegovu izjavu u kojoj on iznosi podatak da saradnja između dva fakulteta traje 5 godina, ali da su njihove (profesorske, prim. aut.) lične veze duže. Korištenje ove konstatacije radi potkrepljivanja priče o kvalitetnom i brzom učenju ruskog jezika, nije opravdano jer je u pitanju pogrešna analogija, odnosno, lične veze i saradnja između profesora nemaju nikakav uticaj na to kako će se studentske prakse odraziti na učenike, odnosno kako će to poboljšati njihovo učenje ruskog jezika na tim praksama.

Analizirani prilog završava rečenicom kojoj se ne može utvrditi gdje zapravo pripada, ali je uočljivo da svakako ne pripada tu, na kraju. U završnici izvještavanja o porastu popularnosti ruskog jezika, medij iznosi informaciju da je na Filološkom fakultetu Univerziteta Apeiron održana konferencija posvećena problemima prevođenja i učenja ruskog jezika, te se pominju učesnici konferencije i navodi se da je istu otvorio ambasador Ruske federacije u Bosni i Hercegovini, ne navodeći njegovo ime. S obzirom da je prilog naslovljen tako da nagovještava konkretne podatke koji pokazuju porast interesa za učenje ruskog jezika u Republici Srpskoj (s obzirom da ciljna publika medijske kuće obuhvata sve građane Srpske), utisak stečen na osnovu svega iznesenog u prilogu govori o tome da je medij najavio nešto o čemu nije, namjerno ili nenamjerno, govorio. Svi uočeni i u analizi navedeni propagandni elementi govore u prilog tome da je analizirani medijski sadržaj prikazan u propagandne svrhe, a ne informativne. Dodatno, činjenica da je informacija o naučno-stručnoj konferenciji (o kojoj se ne navode detalji) zauzela posljednje mjesto, a da je naglašeno da je održana na više puta  pomenutoj privatnoj obrazovnoj ustanovi, upućuje nas samo na jednu od osnovnih i najčešćih propagandnih tehnika – ponavljanje. Da je medij neskriveno najavljivao informacije  o pomenutoj konferenciji, te govorio o njenom eventualnom značaju za ciljnu publiku, prilogu bi se mogao dati karakter izvještavanja. S obzirom da se samo na kraju pominje da je konferencija održana, a da se kao bitniji podatak ističe da je istu otvorio ambasador Ruske federacije (pri čemu se njegovo ime ne navodi, što se može smatrati određenom vrstom uvrede, posmatrano sa aspekta diplomatskih odnosa), ukazuje na propagandnu tehniku manipulisanja podacima.

Ono što doprinosi spinu, kao naprednijem nivou propagande, jesu i logičke greške koje postoje u prenosu informacija, pa čak iako su te informacije tačne. U ovom medijskom sadržaju, logička greška koja predstavlja bazu propagande jeste pogrešna upotreba uslovljavanja kada je u pitanju povezanost. Ova greška se ogleda u činjenici koja je navedena na samom početku analize, a to je da se učenje ruskog jezika dovodi u direktnu vezu sa sticanjem diplome na Univerzitetu Apeiron, te uporednim sticanjem diplome na izabranom Univerzitetu u Rusiji, a koja nije garant uspješnog savladavanja jezika. Za savladavanje stranog jezika je potrebno, kao što je poznato, mnogo rada i truda, kao i vremena, a činjenica da će neko dobiti dvije diplome, neće pomoći ukoliko se kod te osobe ne razvije naklonost, ili ukoliko ne postoji talenat i slično. Stoga, usloviti jedno drugim je pogrešno i u mnoštvu informacija kojima se daje pozitivan ton, osim logičke greške, može poslužiti i kao element propagande i manipulacije.

Sumirajući mnoštvo propagandnih i spin elemenata koji su se pronašli u analizi relativno kratkog priloga u informativnoj emisiji, potvrđuje se potreba za oprezom koja je iznesena u uvodu ove analize: propagandne tehnike, kao specifična forma komunikacije, su u posljednjih nekoliko godina dostigle zabrinjavajuće zavidan nivo razvoja. Njihova primjena se nalazi u toliko medijskih sadržaja, da postaje upitno da li je i sam medij nekada svjestan njihovog prisustva. Međutim, nauka o komunikacijama prati taj razvoj i nudi modele koji pomažu u njihovom otkrivanju dovoljno brzo da bi svaki medij mogao da izbjegne ovakve zamke i održi profesionalnost i odgovornost prema publici i odgovornom novinarstvu, naravno – ukoliko je to njegov primarni kurs.

Izvor slike: ATV, isječak

Share.

About Author

Bojana Miodragović, diplomirala 2014. godine na master studijama Filozofskog fakulteta Univerziteta u Novom Sadu sa zvanjem master sociolog, diplomirala 2012. godine na Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Banjoj Luci sa zvanjem profesor sociologije. Saradnik na Institutu za društvena istraživanja Fakulteta političkih nauka Univerziteta u Banjoj Luci.

Leave A Reply