Favorizovanje putem manipulacije: Dnevnik 2 RTRS-a

0

Predmet analize koja se nalazi pred nama je informativna emisija Radio-televizije Republike Srpske, Dnevnik 2 koja je prikazana 09.02.2015. godine. Pomenuta emisija se sastoji od 9 priloga o domaćim temama, uz dodatnu rubriku koja se bavi regionalnim i svjetskim temama.

Analizirajući pojedinačno svaki prilog uz korištenje testa otkrivanja manipulacije, utvrđena je visoka zastupljenost kako afektivne, tako i kognitivne manipulacije u ovoj informativnoj emisiji. Opšta tendencija koja je zajednička većini sadržaja, odnosno u pristupu svakoj temi jeste da se favorizuje jedna strana, ako ne putem određenih tehnika manpulacije, onda korištenjem pojedinačnih tehnika propagande i različitim ustupanjem prostora određenim temama.

Prva tema se odnosi na upućivanje inicijative predsjednika Republike Srpske za održavanje posebne sjednice Narodne skupštine Republike Srpske. Prilog uključuje izjave inicijatora koji ističe važnost svog prijedloga, dok su ostali izvori u prilogu poslanici pozicije i opozicije sa suprotstavljenim mišljenjima o potrebi održavanja pomenute sjednice. Pored jednake zastupljenosti oprečnih mišljenja, ne bi se moglo reći da je medij favorizovao ijednu stranu. Međutim, činjenica da je temi posvećeno vrijeme u centralnoj informativnoj emisiji u trajanju od 3:24 minuta, kao i to da se prilog nalazi na samom početku emisije, govori o određenoj mjeri favorizovanja same inicijative.

U drugom prilogu koji traje 3:14 minuta, tema je razmatranje Nacrta Strateškog plana razvoja poljoprivrede i ruralnih područja Republike Srpske u periodu od 2015 – 2020. Medij prilog započinje izdvajanjem strateških ciljeva i rezultata koje bi trebalo da se ostvare prema ovom planu, iako je to samo jedan segment razmatranog nacrta. U dijelu u kojem se medij bavi sadržinom pomenutog Nacrta nailazimo na određene tehnike manipulacije. Obzirom da se kratko i brzo navode ciljevi Strategije, te da se takvi navodi potkrepljuju skupštinskim replikama onih poslanika koji podržavaju ovu Strategiju, nailazimo na tehniku manipulacije jasnoćom, kao i tehniku estetizacije poruke. Iako se ovim dokumentom predviđa više izmjena koje su planirane za period od 5 godina i navedeni ciljevi predstavljaju za sada samo željeni rezultat, medij se ne bavi suštinom strateškog plana, odnosno njegovim operativnim dijelom, koji zapravo nosi vjesnovrijednost ove teme. S druge strane, privid uravnoteženosti se održava tako što se prikazuju replike skupštinskih oponenata, ali povodom jednog pitanja, dok s druge strane, podržavaoci strategije dobijaju nešto više prostora. Imajući ovo u vidu, zaključujemo da se radi o tehnici manipulacije koja se zove kadriranje dovođenjem u zabludu. Činjenica je da su navedeni ciljevi sastavni dio strateškog plana o kojem se diskutovalo, ali ukoliko je već medij procijenio da je ovoj temi neophodna pažnja, onda je bilo potrebno obuhvatiti što više činjenica. Kada je u pitanju dodjeljivanje medijskog prostora unutar iste rasprave, opozicionim partijama je bilo značajno pitanje izvještaja o izvršenju Budžeta za 2013. i prvu polovinu 2014. godine – međutim, ovo pitanje je u Dnevniku 2 RTRS-a dobila prostor od jedne rečenice koja je zatvorila prilog.

Pored priloga od 0:22 minuta na temu odluke Predsjedništva BiH o imenovanju predsjedavajućeg Savjeta ministara BiH, koji je bio informativnog karaktera i imao formu saopštenja za javnost, prilog koji je zauzimao centralno mjesto je trajao 3:46 minuta (izbor predsjednika i potpredsjednikā Federacije BiH). Strukturu priloga čini informacija o izboru ovih funkcionera, njihova obraćanja i polaganje zakletve, kao i obraćanja delegata iz Kluba Srba Doma naroda Parlamentarne skupštine BiH, nezadovoljnih činjenicom da su u izboru pomenutih funkcionera učestvovala samo dva delegata iz reda srpskog naroda. U obradi iste teme, medij je iskoristio tehniku poluge autoriteta, na način da je dio priloga od 0:37 minuta posvetio izjavi predsjednika Republike Srpske, koji komentariše izbor u obliku kritike tog entiteta, kao i izražavajući nezadovoljstvo popunjenošću Doma naroda Parlamenta BiH srpskim predstavnicima. Razloge ove nepopunjenosti on ne pominje, niti se medij time bavi, već je izjava prenesena u cjelosti. Uz upotrebu poluga zajedništva, aludira se na emocije, na integrisanje i zajedničke prijetnje. Kombinacijom raznih tehnika manipulacije u vidu poluga autoriteta, zajedništva i otrova, ponavljanjem dijelova izjave od strane medija i izostavljanjem činjenica koje se dublje bave događajem, uviđa se kognitivna manipulacija u formi afektivnog spoja (amalgama). Odgovoran medij je dužan da ne dozvoli manipulacije gledaocima, pogotovo u situacijama kada to ne radi medij svojim interpretacijama, već se izazivanje vještačkih asocijacija uviđa u izjavi izvora ili sagovornika.

Prilog koji se nalazi na petom mjestu u centralnoj informativnoj emisiji RTRS-a i koji traje 2:04 minuta, govori o pismu/žalbi koju je uputio zamjenik predsjedavajućeg Predstavničkog doma Parlamenta BiH Mladen Bosić glavnom tužiocu BiH. Prigovor se odnosi na imenovanje Šefika Džaferovića na mjesto predsjedavajućeg Predstavničkog doma Parlamenta BiH, u vrijeme dok je pod sumnjom za krivično djelo ratnog zločina nad srpskim stanovništvom. Prvi dio priloga u trajanju od 0:30 minuta se odnosi na interpretiranje sadržaja pisma, dok se ostali dio priloga usmjerava na komentare predsjedavajućeg Kluba srpskog naroda u Parlamentu BiH. Činjenica da taj sagovornik potiče iz političke partije koja se politički suprotstavlja partiji Mladena Bosića govori da postoji interes za negativno izražavanje o činu o kojem se izvještava. Analizirajući sadržinu njegove izjave koja sa teme skreće na propagandu njegove političke partije, uočava se korištenje demagogije kao manipulativne tehnike, dok se u drugom dijelu u više navrata pisanje pisma povezuje sa ciljevima koji nisu dokazani, niti bilo čime potkrijepljeni, u čemu se ogleda tehnika manipulacije amalgam, odnosno tehnika kreiranja vještačkih asocijacija. Kada se ima u vidu i činjenica da nije bilo drugih sagovornika, niti izjave samog autora pisma, može se reći da je uravnoteženost narušena – cijeli prilog se pretvorio u platformu za političke odnose s javnošću jedne političke partije.

Tema analizirane emisije kojoj je dato najviše medijskog prostora (4 minuta), odnosi se na odbijanje Mladena Bosića, predsjednika Srpske demokratske stranke da učestvuje u jednoj emisiji RTRS-a, gdje se trebao suočiti sa predsjednikom Saveza nezavisnih socijaldemokrata Miloradom Dodikom. Obzirom da se ovde radi o obrazloženom odbijanju učešća u emisiji, posvećivanje toliko medijskog prostora temi nema takvo opravdanje koje bi bilo usaglašeno sa odgovornim i objektivnim medijskim radom i dobija negativne bodove u tom segmentu, jer je u izvještavanju o ovoj temi medij dozvolio manipulisanje publikom. Prvenstveno, medij je iskoristio na samom početku teme poluge autoriteta, kada je uz ime sagovornika koji je pristao da učestvuje u emisiji naveo sve njegove aktuelne funkcije, dok je za drugog gosta koji je odbio učešće samo naveo ime i prezime. Na taj način je jasno degradirao njegov značaj i ulogu, otkrivajući pristrasnost i neobjektivnost u odnosu prema odgovoru ovog lidera SDS-a. Osim obrazloženja publici, medij je iskoristio neodgovarajući način za širenje nezadovoljstva i manipulisanje publikom, tako što je proveo TV anketu među stanovnicima Banjaluke. Korištenjem nekoliko izabranih izjava slučajnih prolaznika sa tonom koji odgovara nezadovoljstvu medijske kuće, stvara se privid opšteg nezadovoljstva. Ovakvim anketama se inače ne mogu dobiti relevantni rezultati, obzirom da se ljudi ispituju nasumično, o temi o kojoj postoji mogućnost da ništa ne znaju, ili ih ne zanima. Takođe, publika koja gleda prilog ne zna za političku ili partijsku aktivnost ispitanika, niti postoji bilo koji pokazatelj koji može reći da su ti ispitanici relevantni da govore o datoj temi, da iznose generalizacije ili zaključke. Ovakva anketa je omogućila manipulaciju publikom kroz korištenje demagogije i estetizacije (sugestivna pitanja), ponavljanje (na publiku se utiče ponavljanjem istog pitanja i negativnih odgovora), kao i kadriranje dovođenjem u zabludu (raspoređivanjem i izdvajanjem činjenica i oblikovanjem teme). S druge strane, analitičari su poslužili kao stručni sagovornici koji su mogli govoriti o opštoj slici i utisku koji takav potez izaziva i šta je takvo sučeljavanje moglo da ponudi u idealno-tipskim uslovima. Stoga, izdvajanje dijelova izjava i interpretacija drugog dijela izjava stručnih lica iz oblasti komunikoligije i politikologije, pruža stručni pogled na temu, ali kada imamo u vidu da su izjave stručnih lica stavljene u kontekst pristrasnog medijskog ophođenja prema političkoj ličnosti koja je iskoristila svoj legitiman izbor, onda one dobijaju sasvim drugo značenje.

Na sedmom mjestu dnevnog reda analizirane medijske kuće, nalazi se tema koja govori o platama političara u Bosni i Hercegovini, kojoj su kao izvor navedeni sarajevski portali. Od početne premise koja kaže da svi političari imaju značajno veće mjesečne plate od ostalih građana, u narednih dva minuta se, ukratko i sa akcentom na brojke, iznose podaci o platama odabranih političara. Dok su najviši iznosi vezani za funkcije na državnom nivou, niži iznosi mjesečnih primanja se odnose na funkcije sa entitetskog nivoa. Dok  poređenje plata u odnosu na sektore (obzirom na drastične razlike) ima svoje opravdanje, neodgovorno i neprofesionalno bi bilo porediti ove iznose međusobno, kada imamo u vidu da se radi o različitim funkcijama i različitim nivoima vlasti u BiH. Obzirom da se u analiziranom sadržaju izdvajaju pojedinačne ličnosti sa njihovim platama, od kojih su oni sa najvišim primanjima političari ili iz Federacije BiH, ili političari sa funkcijama unutar zakonodavnih organa državnog nivoa, uviđa se propagandna tehnika manipulisanja statističkim podacima, ali se nazire i afektivna manipulacija kroz formu – manipulisanje jasnoćom.

Preostali dio analiziranog sadržaja se sastoji od dva priloga. Prvi je vezan za već kontinuirana dešavanja u posljednjih par dana (dostavljanje podataka od strane bivšeg predsjednika Federacije BiH, a u vezi ratnih zločina u BiH) i koji je potkrijepljen saopštenjem za javnost glavnog aktera ovog događaja. Drugi prilog se tiče bezbjednosne situacije koja je u vezi sa vremenskim prilikama u Republici Srpskoj, a ostatak dnevnika od dva minuta bio je posvećen temama iz svijeta i regiona.

Za analizu koja je ovdje predstavljena korištena je jedna emisija javnog emitera u Republici Srpskoj. U toku jedne emisije samo u tri priloga nisu pronađene tehnike manipulacije i ta su tri priloga smještena na sām početak ili kraj analiziranog medijskog sadržaja. U slučajevima gdje nisu upotrebljene neke od tehnika kognitivne ili afektivne manipulacije ili neka od tehnika propagande, upotrebljena je manipulacija medijskim prostorom koja je jednako ozbiljna. Davanjem ili oduzimanjem medijskog prostora od strane javnog servisa, ne samo da utiče na popularnost određenih ličnosti ili ideja, već utiče na davanje značaja i vrijednosti nekoj temi ili osobi. U slučaju ovog analiziranog sadržaja, najčešće su bile u pitanju zakonodavne procedure ili zakonodavne inicijative. Sumirajući količinu manipulacije koja je sadržana u ovdje uzetom uzorku, postavlja se ne samo pitanje postojanja medijske odgovornosti, već i pitanje jasne svijesti o tome u čijoj službi javni servis radi. Ukoliko se izgubi iz vida da publiku javnog servisa čine svi građani, ne samo politički, već i civilni sektor društva, taj medij je odgovornom i profesionalnom novinarstvu označio istek roka trajanja. Svi drugi faktori, a naročito politički, prolazni su i nestalni. Međutim, publika je kormilo svakog medija, kao i njegova obaveza objektivnog, nepristrasnog – odgovornog novinarstva.

Izvor slike: RTRS, isječak

Share.

About Author

Bojana Miodragović, diplomirala 2014. godine na master studijama Filozofskog fakulteta Univerziteta u Novom Sadu sa zvanjem master sociolog, diplomirala 2012. godine na Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Banjoj Luci sa zvanjem profesor sociologije. Saradnik na Institutu za društvena istraživanja Fakulteta političkih nauka Univerziteta u Banjoj Luci.

Leave A Reply